De nergens mens.

Beste lezer, ga er even voor zitten. Geen snelle hap. Maar even iets, om nader te bekijken. Leven, en toch niet bestaan, is een gegeven van een nihilist. Vincent van Gogh stelde zelf vast in die richting, waarschijnlijk in een periode van bezinning en terugkijkend, dat het leven zou wel erg leeg zijn als je nergens spijt van zou hebben. Maar ook: “Het is niet goed maar één ding te weten, men raakt daar verstompt van, men moet niet rusten voor men ook het tegenovergestelde weet.” In zijn brieven is aanleiding om te stellen dat hij dit ook zo ervaarde. De schoonheid van zijn schilderijen in contrast met zijn brieven. Maar contacten met andere schilders uit die tijd. In de psychiatrie kennen we nihilisme onder andere als bijzondere vorm van depressie. Maar komt vaker voor. Maar altijd als basis dat je eigenlijk niet waard bent om te bestaan.

Het meest aansluitend op de huidige maatschappij en toch een tijdje geleden is de kijk van Mikhael Bakunin (1814-1876 Rusland) over het begrip nihilisme . Hij gaf aan dat het volk niet langer moest geloven in halve waarheden zoals die door de machthebbers werden verteld. Als je hier bij denkt aan Trump en Vladimir Poetin. Dan wordt ik onzeker over de toekomst.Maar ook door Bakunin werd de kerk, de staat en de gezinswaarden verworpen.In plaats daarvan moesten mensen zich baseren op materialisme en rationalisme. Het nastreven van kennis op basis van materialisme en rationalisme, en het nastreven van individuele vrijheid moesten de leegte opvullen. Tegen het einde van de negentiende eeuw werden met 'nihilisten' in Rusland eigenlijk terroristen of politieke activisten bedoeld. Kan je nagaan.... een soort IS van nu eigenlijk. De vergelijking gaat verder op door de groeperingen die Bakunin beïnvloedde met zijn nihilisme waren eigenlijk in vele gevallen kleine 'milities' gesplitst en zorgden voor vele doden door bomaanslagen en andere terreur. In West-Europa is nihilisme eerder gekend als een filosofie, dan als anarchistische beweging. In het hier en nu wordt nihilisme veel makkelijker gelinkt aan Nietzsche dan aan Bakunin. Kijkend naar Nihilisme in het hedendaagse is begrijpbaar en soms meer dan aangrijpend. Een herkenningspunt is en blijft pijn. In een gesprek, kwam direct de vraag; “wat bedoel je daar mee?” Lichamelijk pijn, bedoel ik allereerst. Want iedereen heeft wel iets of vaker wat met pijn te maken heeft. Dus je bent ervaringsdeskundig. Maar kijk hoe snel je er iets aan gaat doen.

Maatschappelijke pijn kan je bekijken als je kijkt naar de rellen (2011). Tijdens deze rellen werden door enkele honderden jongeren in Londen veel vernielingen aangebracht. Er werden huizen en auto's platgebrand, winkels en distributiecentra leeggeroofd. In de nieuwsberichten kregen we vaak te horen dat deze rellen zo 'betekenisloos' waren. Er zat geen politieke partij achter, al-qaeda had er niets mee te maken. Wat we wel weten: de meeste jongeren waren laagopgeleid, woonden in achtergestelde wijken en hadden weinig hoop op werk. Het zou dus best wel kunnen dat deze uitbarsting van zinloos geweld het soort vernieling is dat Nietzsche nihilistisch zou noemen. Nihilisme is een overtuiging waarbij men nergens waarde aan hecht. Maar ook de oude wereld dood en kapot op dat er een nieuwe wereld kan gaan ontstaan. Er is geen waarheid, want elke waarheid heeft haar eigen imperfectie. Westerlingen kennen deze vorm van nihilisme vooral door de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche.

 

De vergelijking met pijn wordt vaak gemaakt. Toch mag in onze maatschappij eigenlijk geen pijn bestaan. Maar niet leven, kan niet bestaan. In gesprekken een terugkerend onderwerp als het gaat om mensen met chronische pijnen. Mensen die er bijna aan onder door gaan. Maar ook mensen met suïcidale gedachten op zijn van leven. Zij versmachten soms naar een time out. Psychische pijnen kennen die gevoel ook en in die vorm van terugkerende en (soms) dwingende gedachten. Die voor jou gaan denken en soms zelf een waan gaan vormen. De gedachten gaan het voor jou gaan doen. Vreemd genoeg als het om psychische pijn gaat. Lijkt lijden gewoon. Je ziet het niet. Als je het niet ziet hoef je er niet over te praten. Toch? Moe je er iets aan doen? Moet je tot het nietig zijn komen, en niet bestaan? Nergens zijn of niet bestaan betekend, dat je geen pijn voelt of kent. Geen verantwoordelijkheid meer heb over je zelf of anderen. Menselijke randvoorwaarden zoals een baan, geld, huis en sociaal netwerk tellen niet meer mee. Terwijl ze er zeker wel kunnen zijn.

Als antwoord op vragen van een lezer een stukje van de Journalist Neuman (1970) Hij schrijft over “de dood van Kissinger:” Het gaat om het bericht dat in de Observer waarin Henry A Kissinger vertelde tegen over zijn direct omgeving:” Ik ben dood . Iedere oorlog zijn slachtoffers. Ik ben slachtoffer in deze.” Kissing is eind 1967 door president Nixon benoemd tot zijn special Assistant fo national Security Affairs. Door zijn ervaring had hij een wereldfaam verworven op dat gebied. Hoe kon deze man zo komen tot deze uitlating als context van zijn psychische gesteldheid? Antwoord: vernedering, teveel van het goede willen en Nixon misbruikte hem om zijn eigen straatje schoon te vegen. Zo kon Nixon niet hebben dat hij die mens was, als hij was. Maar ook zijn omgeving vond dat hij te weinig heeft gedaan om de oorlogsavontuur in Cambodja tegen te houden. Als er spraken is van depressie met Nihilisme zie je vaak familie en of vrienden het niet begrijpen. Want stellen zij vast alles wat je kan begeren of hebben was er. Zelf een bewaarder van het grote genot zoals de man zijn echtgenote om schreef. Waarbij het tegelijk zijn nietigheid ten opzichte van zijn vrouw beschreef. Dat soms mannen met deze gedachten – wanen bij een meesteres (BDSM) om extreem gestraft te worden, want het maakt toch niks, “ik besta niet”. Hij (het lijf … ) heeft het verkeerd gedaan.”

Zo ook familie in een restaurant/cafe met elkaar na zaten te praten tijdens onze vaarvakatie. Het ging over het overlijden van een man die uit het volle leven was gestapt. Ik moest hierdoor terugdenken aan situatie jaren terug in mijn dienst. Op verzoek van de acute dienst. Naar een depressieve oudere man met nihilistische waan/ideaties. ( Een Nihilistische waan is eigen een best vreemde waan waarbij de betrokkenen denkt niet te bestaan of dood te zijn, nietig tot in het extreme. ) De familie zou er zijn om mij te ontvangen. Ik er heen. Ik zou blijven tot dat de ambulance zou komen voor een vrijwillige opname. Daar had de patiënt mee in gestemd. De ambulance en onder getekende kwamen voor niets. De broer en zus die mij ontvingen vertelde dat zijn broer niet thuis was en dat zij zich zorgen maakte.De familie had de patiënt ondanks de strikte afspraken alleen gelaten. Er werd in de omgeving gezocht. Ook door de politie. Maar hij werd niet gevonden. Daags er op werd bekend dat hij in een container lag onder zijn raam hij was het raam uitgestapt. Ik ben bij de nabespreking van deze casuïstiek aanwezig geweest gegeven het, zonder persoonlijk details weer te geven, kan ik stellen dat de patiënt ondanks de gestelde problematiek ( ernstige depressie met nihilistische ideaties en mogelijk wanen), een façade wist op te houden tegen over de hulpverleners maar zeker tegen over de familie. En zo een verkeerd been wist te zetten. Heb zij of wij ( de acute dienst de maatschappij of familie ) het dan zo verkeerd gedaan? Ik vind het geen gemakkelijke vraag. Heeft de patiënt het zo bedacht? Geen idee. Want er is meer. Depressie in de ernstige vorm gaan gepaard met psychotische momenten , waan en/of bewustzijns- vernauwing – verlaging(?) In oudere boeken en literatuur wordt gesproken over Amentia. Met andere woorden de patiënt is totaal ws niet meer de baas over zich zelf. Maar hij handelt wel en dat is het punt Hij/zij doet zichzelf iets ergs aan als zijnde geen uitweg, versterkt door de depressieve gevoelens, de mogelijke wanen en of hallucinaties. Ik heb de man niet gekend. Wel later zijn familie en ik weet hoe dit is aangekomen. Zodra je op dit gebied terecht komt laat je dan gewaarschuwd zijn, niet alleen als patiënt, maar zeker als omgeving. En dat zijn familie, buren etc. maar zeker ook hulpverleners. Iemand alleen laten in deze context kan en mag zo niet 123 niet gebeuren. Ook als bezweert gedegen dat er niks ergs gaat gebeuren. Ik weet het, ik weet het, de patiënt spreekt altijd de waarheid. Maar als je je anamnese maakt met als uitkomst de grote kwetsbaarheid door de gestelde diagnose. Dan kan je niet anders dat je er bij blijft. Dat werd de uitkomst van de evaluatie. Maar we konden er niet om heen het verkeerd uit pakte door dat de familie de patiënt toch alleen liet. De druk van de patiënt of familie, die daar door (zelf) de lat naar beneden bij stelde zonder overleg met de hulpverleners.

Maar ook dat voorbeeld er zgn. thuiszorg achter blijft om op de patiënt te letten. Het is een praktijk die in verslagen en berichten wordt weer gegeven. Hier wordt een hulpverlener die er niet voor is opgeleid met dit probleem opgezadeld. We hebben allemaal verwachtingspatronen. Maar dat is feitelijk zoek bij Nihilisme. De leegte is zo extreem beklemmend, vertelde een patiënt aan mij: Hij stelde vast;” ik kan spreken, maar ik leef niet, ik ben al gestorven. En straks en morgen ga ik weer.” en je weet het laatste woord "dood" maar dat sprak hij steeds niet uit. Daarom moet de het gevoel maar ook de feitelijk veiligheid zo goed mogelijk zijn. En daar waar nodig overgenomen door opname etc. Een aardige kans dat het een gedwongen opname wordt juist geen steun omgeving heeft. Dit is ook iets wat morgen over is. Ik ga daar nu niet over uit wijden. Want dan kan ik beter weer een boek gaat schrijven. Ik wil het bestaan van deze bijzondere vorm van depressie en wanen weer belichten omdat ik ervaar dat het onder gediagnosticeerd wordt en soms te gemakkelijk over wordt gedaan.

De verantwoordelijkheid soms niet terecht bij familie,buren en bv thuiszorg wordt neergelegd. Hier mag kritisch naar worden gekeken.

Cor en Gerda Neleman

ref:
New York Times 2008 over Henry Kissinger
Observer ( Londen) 1970 Newman
Ned tijdschrift voor geneeskunde 1972 nr 11
http://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/assets/articles/articles_1723pdf.pdf
Trimbos instituut over depressie protocol.
citaten uit: http://mens-en-samenleving.infonu.nl/filosofie/108182-het-nihilisme-de-w...